تحریم شرکت هواوی از سوی دولت آمریکا، ادامه پروتکسیونیسم

پس از جنبش سبز در ایران و در سال های پس از آن، ما در رسانه های بین ­المللی افشاگری ­های گسترده ­ای پیرامون نقش شرکت­ های گوناگون مخابراتی چینی و اروپایی در تجهیز حکومت اسلامی برای شنود و جاسوسی الکترونیکی از شهروندان در ایران داشتیم که در این میان شرکت های Huawei، ZTE (چین)، Creativity Software (بریتانیا) و Trovicor (آلمان) را توانستیم افشا و همکاری آنها در پروژه­ های کثیف اطلاعاتی در ایران را یا محدود و یا کاملا متوقف سازیم. دو شرکت اروپایی مجبور به ترک ایران شدند و چینی­ ها نیز تاکنون یکی با جریمه نقدی بیش از یک میلیارد و دویست میلیون دلار در آمریکا روبروست و مدیر بازاریابی آن یکی (هواوی) با پابند الکترونیکی در کانادا گیر افتاده و با وثیقه میلیونی آزاد است.

این پیش زمینه ­ها اکنون مورد استفاده دولت ترامپ قرار گرفته و در راستای درگیری اقتصادی با چین و ادامه سیاست پروتکسیونیستی بخشی از جنگ اقتصادی شده ­اند. از دو سال پیش دولت آمریکا در جنگ اقتصادی خود با چین از جمله با استناد به افشاگری­ های آن سال­ها در رابطه با ایران، شرکت­های چینی را متهم به نزدیکی با دولت و ارتش چین و حضور آنها را در بازار مخابراتی آمریکا خطری برای امنیت ملی وانمود کرده است. در این روزها به ویژه شرکت هواوی رسما مورد تحریم قرار داده شده است. روز جمعه 17 ماه مه 2019 دولت آمریکا اعلام کرد که همه شرکت­ های امریکایی برای همکاری با هواوی باید از دولت آمریکا اجازه بگیرند. دولت آمریکا این شرکت را از حضور در پروژه­ های نسل بعدی شبکه تلفن همراه 5G در آمریکا نیز محروم ساخته و فشار زیادی به کشورهای دیگر و از جمله اتحادیه اروپا وارد می ­آورد که آنها نیز این به این شرکت اجازه مشارکت در پروژه­های 5G ندهند. البته اتحادیه اروپا با وجود نگرانی ­هایی که نسبت به امنیت ملی کشورهای خود دارد، تاکنون توجهی به فشار آمریکا نکرده است. تاکنون نیز سندی مبنی بر امکان جاسوسی با تجهیزات معمولی مخابراتی هواوی یافت نشده است.

نگاه تخصصی به تحریم هواوی

با تمام نگرانی­ هایی که پیرامون مسائل امنیتی در پروژه­ های 5G و IOT (Internet of the Things) وجود دارد، محروم ساختن هواوی از این پروژه­ ها از دید تخصصی قابل درک نیست. مناقصه ­های مخابراتی همواره مسائل امنیتی را در نظر می­گیرند و مخفی ­سازی امکان جاسوسی از دید دولت­ها، سازمان­ های امنیتی و یا شرکت ­های خریدار کار آسانی نیست و پیامدهای سنگینی نیز دارد. بر خلاف تصور عمومی، این گونه نیست که شرکتی بیاید و تجهیزاتی را نصب کند بدون آن که خریدار از جزئیات توانایی ­های این تجهیزات خبر داشته باشد. در این پروژه ­ها، ما نه تنها ویژگی ­های فنی تجهیزات و حتی در صورت امکان سورس کد نرم­ افزار­های به کار رفته را بررسی می­ کنیم، بلکه این تجهیزات را از زاویه امنیتی مورد آزمایش ­های بسیار دقیق و طولانی نیز قرار می­دهیم. هر چند که امنیت صد در صد وجود ندارد، اما این شرایط برای همه شرکت­ های تولید کننده یکسان است و تفاوتی نمی­کند که تجهیزات آمریکایی باشند یا چینی یا اروپایی. همه باید استانداردهای ویژه ای را به گونه یکسان رعابت کنند.

از سوی دیگر باید به خاطر داشت که تاکنون این دولت آمریکا و سازمان جاسوسی ان اس ای بود که به گونه ­ای بی ­سابقه و گسترده به جاسوسی اینترنتی در سطح جهانی پرداخته بود (از جمله شنود تلفن همراه خانم مرکل و ضبط تمام ترافیک جهانی اینترنت از دو کانال در لندن و فرانکفورت) تا این که انسان شجاع و مسئولی چون ادوارد اسنودن آن را افشا کرد.

از این رو، به نظر می­رسد که دولت آمریکا انگیزه­ های دیگری را دنبال می ­کند، از جمله عقب راندن چین از اقتصاد جهانی. جنگ گمرکی کنونی را نیز در کنار تحریم شرکت هواوی می ­توان در این راستا دانست. جالب اینجاست که آنهایی که در چارچوب ایدئولوژی نئولیبرالیسم (که در واقع به گونه­ای مذهب نیر تبدیل شده است) مخالف هر گونه دخالت دولت در اقتصاد و طرفدار فناتیک اقتصاد آزاد هستند، اینجا که رقابت را دارند می­بازند، دست به جرزنی زده­ اند. امروز رییس جمهور چین کمونیست باید بیاید و از اتحادیه اروپا و جهان بخواهد که برای حفظ رقابت آزاد و مقابله با سیاست پروتکسیونسسم آمریکا با هم همکاری کنند. این هم به راستی شوخی سرنوشت است.

پیشرفت چین در بازار مخابراتی و IT

امریکا و اروپا در برخی از زمینه­ های تخصصی به ویژه نوآوری­های 5Gو استانداردهای لازم، از چین عقب هستند. بر خلاف درک عمومی در جهان، چینی­ ها در بسیاری از زمینه ­ها دیگر از دیگران کپی نمی­کنند بلکه خود دارای نوآوری و صاحب تکنولوژی هستند. برای پروژه 5G و IOT شرکت­های اروپایی و امریکایی چون نوکیا، اریکسون، موتورولا و دیگران، هم از هواوی عقب­تر هستند و هم ظرفیت اجرای چنین پروژه ­های بسیار بزرگ را ندارند. این در حالی است که تمام کشورهای پیشرفته در حال برنامه ­ریزی پروژه­های 5G  و IOT هستند. به بیان دیگر، هم آمریکا و هم دیگر کشورایی که چینی­ ها را از شرکت در این پروژه ­ها محروم کنند، به خود و اقتصاد لطمه جدی خواهند زد. جهانی ­گرایی چیزی نیست که با اقدام یک دولت و یا سلیقه یک رهبر عوام­ فریب قابل هدایت باشد. این گونه است که پس از اعلام تحریم هواوی در روز جمعه 17 ماه مه 2019، دیروز دوشنبه 20 ماه مه 2019 شرکت گوگل اعلام به قطع همکاری با هواوی کرد و امروز دولت آمریکا از تحریم کامل هواوی عقب نشست و یک مهلت 90 روزه قابل تمدید برای هواوی و شرکت­های آمریکایی اعلام کرد. این یعنی ورشکستگی کامل سیاست دولتی!

کمبودهای چین در تکنولوژی مخابراتی و IT

چینی ­ها هنوز در برخی از زمینه های تکنولوژی درآخرین  سطح جهانی نیستند. ریزپردازنده ­ها، تراشه ­های حافظه و برخی از ریزتراشه­ های تخصصی را هنوز آنها باید از شرکت­های آمریکایی و اروپایی بخرند. در کنار اینها، همه تلفن ­های همراه به جز آیفون از سیستم عامل اندروید شرکت گوگل استفاده می­کنند. قطع همکاری گوگل با هواوی ضربه سنگینی به هواوی و دارندگان تلفن ­های هواوی در سراسر جهان از جمله در آمریکا وارد خواهد کرد. هواوی پس از سامسونگ بزرگترین تولید کننده تلفن همراه است. به نظر من شاید همین باعث شده است که دولت آمریکا تصمیم نابخردانه خود را تنها پس از یک روز تعدیل کند.

هر چه روی دهد، یک امر قطعی به نظر می­رسد: با چنین رفتاری که دولت آمریکا در پیش گرفته است، چینی ها به روند قطع وابستگی خود به دیگران در فناوری­ های گوناگون شتاب خواهند داد و به اعتقاد من ما به زودی شاهد سیستم عامل جدیدی به جای اندروید خواهیم بود هر چند که جایگزینی اندروید با اکوسیستم بسیار گسترده و نیرومند آن بسیار دشوار است که در خود موتور جستجوی گوگل را به همراه جی­میل، یوتیوب، گوگل پل یو بسیار ابزار دیگر را دارد. طراحی ابزار مشابه اینها یک دشواری دارد و پذیرش آنها از سوی کاربران و خریداران تلفن­ های همراه نیز دشواری دیگری است که روشن نیست که آیا آنها چنین چیزی را خواهند پذیرفت یا نه. آیا کاربران امروزی اندروید که تلفن هواوی را دارند، این آمادگی را خواهند داشت که آموخته­ ها وعادت ­های خود را کنار گذاشته و از ابتدا کار با یک سیستم عامل و اکوسیستم جدید را بیاموزند؟

اما روند هر چه باشد، چینی­ ها عقب­ ماندگی خود در ریزپردازنده­ ها و ریزتراشه­ ها را به سرعت جبران خواهند کرد و در نهایت، شرکت ­های آمریکایی جزو نخستین بازندگان سیاست پروتکسیونیستی دولت خود خواهند بود.